Risk & Safety zinnen (Risico- en veiligheidsaanduidingen op etiketten)
Voor etikettering van stoffen die op de werkplek woren gebruikt verwijst de Arbowet naar het 'Besluit verpakking en aanduiding milieugevaarlijke stoffen', die is gebaseerd op de Wet Milieugevaarlijke Stoffen. Op de etiketten van een stof dienen de bijbehorende symbolen en Risk- en Safety-zinnen te zijn aangebracht. Deze verplichting geldt ook bij overheveling naar kleinere verpakkingen
R-zinnen geven bijzondere gevaren (Risks) aan. S-zinnen geven veiligheidsaanbevelingen (Safety) aan. De zinnen zijn hieronder op nummer gerangschikt. Eerst de enkelvoudige en vervolgens de gecombineerde zinnen.
Als de werkgever, die de stoffen gebruikt (of laat gebruiken), nalaat om de juiste R-S zinnen aan te geven op de etiketten, kan hij aansprakelijk worden gesteld voor de schade die voortvloeit uit het gebruik van deze stoffen. R-zinnen (aanduiding gevaren) R-nummerGevaren-aanduidingR 1 In droge toestand ontplofbaarR 2 ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere onstekingsoorzakenR 3 Ernstig ontploffingsgevaar door schok, wrijving, vuur of andere ontstekingsbronnenR 4 Vormt met metalen zeer gemakkelijk ontplofbare verbindingenR 5 ontploffingsgevaar door verwarmingR 6 ontplofbaar met en zonder luchtR 7 Kan brand veroorzakenR 8 Bevordert de verbranding van brandbare stoffenR 9 ontploffingsgevaar bij menging met brandbare stoffenR 10 ontvlambaarR 11 Licht ontvlambaarR 12 Zeer licht ontvlambaarR 13 ontvlambaar samengeperst gasR 14 Reageert heftig met waterR 15 Vormt licht ontvlambaar gas in contact met waterR 16 ontploffingsgevaar bij menging met oxydere stoffenR 17 Spontaan ontvlambaar in luchtR 18 Kan bij gebruik een ontvlambaar/ontplofbaar damp-luchtmengsel vormenR 19 Kan ontplofbare peroxyde vormenR 20 Schadelijk bij inademingR 21 Schadelijk bij aanraking met de huidR 22 Schadelijk bij opname door de mondR 23 Vergiftig bij inademingR 24 Vergiftig bij aanraking met de huidR 25 Vergiftig bij opname door de mondR 26 Zeer vergiftig bij inademingR 27 Zeer vergiftig bij aanraking met de huidR 28 Zeer vergiftig bij opname door de mondR 29 Vormt vergiftig gas in contact met waterR 30 Kan bij gebruik licht ontvlambaar wordenR 31 Vormt vergiftigde gassen in contact met zurenR 32 Vormt zeer vergiftigde gassen in contact met zurenR 33 Gevaar voor cumulatieve effectenR 34 Veroorzaakt brandwondenR 35 Veroorzaakt ernstige brandwondenR 36 Irriterend voor de ogenR 37 Irriterend voor de ademhalingswegenR 38 Irriterend voor de huidR 39 Gevaar voor ernstige onherstelbare effectenR 40 Carcinogene effecten zijn niet uitgesloten R 41 Gevaar voor ernstig oogletselR 42 Kan overgevoeligheid veroorzaken bij inademingR 43 Kan overgevoeligheid veroorzaken bij contact met de huidR 44 ontploffingsgevaar bij verwarming in afgesloten toestandR 45 Kan kanker veroorzakenR 46 Kan erfelijke genetische schade veroorzakenR 47 Kan geboorte-afwijking veroorzakenR 48 Gevaar voor ernstige schade aan gezondheid bij langdurige blootstellingR 49 Kan kanker veroorzaken bij inademingR 50 Zeer vergiftig voor in het water levende organismenR 51 Vergiftig voor in het water levende organismenR 52 Schadelijk voor in het water levende organismenR 53 Kan in het aquatisch milieu op de lange termijn schadelijke effecten veroorzakenR 54 Vergiftig voor plantenR 55 Vergiftig voor dierenR 56 Vergiftig voor bodemorganismenR 57 Vergiftig voor bijenR 58 Kan in het milieu op de lange termijn schadelijke effecten veroorzakenR 59 Gevaarlijk voor de ozonlaagR 60 Kan de vruchtbaarheid schadenR 61 Kan het ongeboren kind schadenR 62 Mogelijk gevaar voor verminderde vruchtbaarheidR 63 Mogelijk gevaar voor beschadiging van het ongeboren kindR 64 Kan schadelijk zijn via de borstvoeding R 65 Schadelijk: kan longschade veroorzaken na verslikkenR 66 Herhaalde blootstelling kan een droge of een gebarsten huid veroorzakenR 67 Dampen kunnen slaperigheid en duizeligheid veroorzaken R 68 onherstelbare effecten zijn niet uitgesloten Gecombineerde R-zinnen R-nummers Gevaren-aanduidingR 14/15 Reageert heftig met water en vormt daarbij licht ontvlambaar gasR 15/29 Vormt vergiftig en licht ontvlambaar gas in contact met waterR 20/21 Schadelijk bij inademing en bij aanraking met de huidR 21/22 Schadelijk bij aanraking met de huid en bij opname door de mondR 20/22 Schadelijk bij inademing en opname door de mondR 20/21/22 Schadelijk bij inademing, aanraking met de huid en opname door de mond R 23/24 Vergiftig bij inademing en bij aanraking met de huidR 24/25 Vergiftig bij aanraking met de huid en bij opname door de mondR 23/25 Vergiftig bij inademing en bij opname door de mondR 23/24/25 Vergiftig bij inademing, opname door de mond en aanraking met de huidR 26/27 Zeer vergiftig bij inademing en bij aanraking met de huidR 27/28 Zeer vergiftig bij aanraking met de huid en bij opname door de mondR 25/28 Zeer vergiftig bij inademing en opname door de mondR 26/27/28 Zeer vergiftig bij inademing, aanraking met de huid en opname door de mond R 36/37 Irriterend voor de ogen en de ademhalingswegenR 37/38 Irriterend voor de ademhalingswegen en de huidR 36/38 Irriterend voor de ogen en de huidR 36/37/38 Irriterend voor de ogen, de ademhalingswegen en de huidR 39/23 Vergiftig: gevaar voor ernstige onherstelbare effecten bij inademingR 39/24 Vergiftig: gevaar voor ernstige onherstelbare effecten bij aanraking met de huidR 39/25 Vergiftig: gevaar voor ernstige onherstelbare effecten bij opname door de mondR 39/23/25 Vergiftig: gevaar voor ernstige onherstelbare effecten bij inademing en opname door de mondR 39/24/25 Vergiftig: gevaar voor ernstige onherstelbare effecten bij aanraking met de huid en opname door de mondR 39/23/24/25 Vergiftig: gevaar voor ernstige onherstelbare effecten bij inademing, aanraking met de huid en opname door de mondR 39/26 Zeer vergiftig: gevaar voor ernstige onherstelbare effecten bij inademingR 39/27 Zeer vergiftig: gevaar voor ernstige onherstelbare effecten bij bij inademing en aanraking met de huidR 39/28 Zeer vergiftig: gevaar voor ernstige onherstelbare effecten bij opname door de mondR 39/26/27 Zeer vergiftig: gevaar voor ernstige onherstelbare effecten bij inademing en aanraking met de huid R 39/26/28 Zeer vergiftig: gevaar voor ernstige onherstelbare effecten bij inademing en opname door de mondR 39/27/28 Zeer vergiftig: gevaar voor ernstige onherstelbare effecten bij aanraking met de huid en opname door de mondR 39/26/27/28 Zeer vergiftig: gevaar voor ernstige onherstelbare effecten bij inademing, aanraking met de huid en opname door de mondR 40/20 Schadelijk: bij inademing zijn onherstelbare effecten niet uitgeslotenR 40/21 Schadelijk: bij aanraking met de huid zijn onherstelbare effecten niet uitgeslotenR 40/22 Schadelijk: bij opname door de mond zijn onherstelbare effecten niet uitgeslotenR 40/20/21 Schadelijk: bij inademing en aanraking met de huid zijn onherstelbare effecten niet uitgeslotenR 40/20/22 Schadelijk: bij inademing en opname door de mond zijn onherstelbare effecten niet uitgeslotenR 40/20/21/22 Schadelijk: bij inademing, aanraking met de huid en opname door de mond zijn onherstelbare effecten niet uitgeslotenR 42/43 Kan overgevoeligheid veroorzaken bij inademing of bij contact met de huidR 48/20 Schadelijk: gevaar voor ernstige schade aan de gezondheid bij langdurige blootstelling bij inademingR 48/21 Schadelijk: gevaar voor ernstige schade aan de gezondheid bij langdurige blootstelling bij aanraking met de huidR 48/22 Schadelijk: gevaar voor ernstige schade aan de gezondheid bij langdurige blootstelling bij opname door de mondR 48/20/21 Schadelijk: gevaar voor ernstige schade aan de gezondheid bij langdurige blootstelling bij inademing en aanraking met de huidR 48/20/22 Schadelijk: gevaar voor ernstige schade aan de gezondheid bij langdurige blootstelling bij inademing en opname door de mondR 48/21/22 Schadelijk: gevaar voor ernstige schade aan de gezondheid bij langdurige blootstelling bij aanraking met de huid en opname door de mondR 48/20/21/22 Schadelijk: gevaar voor ernstige schade aan de gezondheid bij langdurige blootstelling bij inademing, aanraking met de huid en opname door de mondR 48/23 Vergiftig: gevaar voor ernstige schade aan de gezondheid bij langdurige blootstelling bij inademingR 48/24 Vergiftig: gevaar voor ernstige schade aan de gezondheid bij langdurige blootstelling bij aanraking met de huidR 48/25 Vergiftig: gevaar voor ernstige schade aan de gezondheid bij langdurige blootstelling bij opname door de mondR 48/23/24 Vergiftig: gevaar voor ernstige schade aan de gezondheid bij langdurige blootstelling bij inademing en aanraking met de huidR 48/23/25 Vergiftig: gevaar voor ernstige schade aan de gezondheid bij langdurige blootstelling bij inademing en opname door de mondR 48/24/25 Vergiftig: gevaar voor ernstige schade aan de gezondheid bij langdurige blootstelling bij aanraking met de huid en opname door de mondR 48/23/24/25 Vergiftig: gevaar voor ernstige schade aan de gezondheid bij langdurige blootstelling bij inademing, aanraking met de huid en opname door de mondR 50/53 Zeer vergiftig voor in het water levende organismen; kan in het aquatisch milieu op lange termijn schadelijke effecten veroorzakenR 68/20 Schadelijk: bij inademing zijn onherstelbare effecten niet uitgeslotenR 68/21 Schadelijk: bij aanraking met de huid zijn onherstelbare effecten niet uitgeslotenR 68/22 Schadelijk: bij opname door de mond zijn onherstelbare effecten niet uitgeslotenR 68/20/21 Schadelijk: bij inademing en aanraking met de huid zijn onherstelbare effecten niet uitgeslotenR 68/20/22 Schadelijk: bij inademing en opname door de mond zijn onherstelbare effecten niet uitgeslotenR 40/20/21/22 Schadelijk: bij inademing, aanraking met de huid en opname door de mond zijn onherstelbare effecten niet uitgeslotenR 51/53 Vergiftig voor in het water levende organismen; kan in het aquatisch milieu op lange termijn schadelijke effecten veroorzakenR 52/53R 52/53 Schadelijk voor in het water levende organismen; kan in het aquatisch milieu op lange termijn schadelijke effecten veroorzakenS-zinnen (aanduiding veiligheidsaanbevelingen) S-nummerVeiligheidsaanbevelingS 1 Achter slot bewarenS 2 Buiten bereik van kinderen bewarenS 3 Op een koele plaats bewarenS 4 Verwijderd van woonruimten opbergenS 5 onder .... houden (geschikte vloeistof opgegeven door fabrikant)S 6 onder .... houden (inert gas door fabrikant op te geven)S 7 In goed gesloten verpakking bewarenS 8 Verpak- king droog houdenS 9 Op een goed geventileerde plaats bewarenS 12 De verpakking niet hermetisch sluitenS 13 Verwijderd houden van eeten drinkwaren en van dierenvoederS 14 Verwijderd houden van .... (in te vullen door fabrikant)S 15 Verwijderd houden van warmteS 16 Verwijderd houden van ontstekingsbronnen - niet roken -S 17 Verwijderd houden van brandbare stoffenS 18 Verpakking voorzichtig behandelen en openenS 20 Niet eten of drinken tijdens gebruikS 21 Niet roken tijdens gebruikS 22 Stof niet inademenS 23 Gas/rook/damp/spuitnevel *) niet inademen*) De toepasselijk term(en) aangegevenS 24 Aanraking met de huid vermijdenS 25 Aanraking met de ogen vermijdenS 26 Bij aanraking met de ogen onmiddellijk met overvloedig water afspoelen en deskundig medisch advies inwinnenS 27 Ver- ontreinigde kleding onmiddellijk uittrekkenS 28 Na aanraking met de huid onmiddellijk wassen met veel .... (aan te geven door de fabrikant)S 29 Afval niet in de gootsteen werpenS 30 Nooit water op deze stof gietenS 33 Maatregelen treffen tegen ontladingen van statische elektriciteitS 34 Schok en wrijving vermijdenS 35 Deze stof en de verpakking op veilige wijze afvoerenS 36 Draag geschikte beschermende kledingS 37 Draag geschikte handschoenenS 38 Bij ontoerijkende ventilatie een geschikt ademhalings-, beschuttingsmiddel dragenS 39 Een beschermingsmiddel voor de ogen/voor het gezicht dragenS 40 Voor de reiniging van de vloer en alle voorwerpen verontreinigd met dit materiaal .... gebruiken (aan te geven door fabrikant)S 41 In geval van brand en/of explosie inademen van rook vermijdenS 42 Tijdens de ontsmetting/bespuiting een geschikt ademhalingstoestel dragenS 43 In geval van brand .... gebruiken (blusmiddelen aan te duiden door de fabrikant. Indien water het risico vergroot toevoegen: Nooit water gebruiken)S 44 Indien met zich onwel voelt een arts raadplegen (indien mogelijk hem dit etiket tonen)S 45 Ingeval van ongeval of indien met zich onwel voelt, onmiddellijk een arts raadplegen (indien mogelijk hem dit etiket tonen)S 46 In geval van inslikken onmiddellijk een arts raadplegen en verpakking of etiket tonenS 47 Bewaren bij een temperatuur .... C (aan te geven door de fabrikant)S 48 Inhoud vochtig houden met .... (middel aan te geven door de fabrikant)S 49 Uitsluitend in de oorspronkelijk verpakking bewarenS 50 Niet vermengen met .... (aan te geven door de fabrikant)S 51 Uitsluitend op goed geventileerde plaatsen gebruikenS 52 Niet voor gebruik op grote oppervlakken in woon- en verblijfruimtenS 53 Blootstelling vermijden, voor gebruik speciale aanwijzing raadplegenS 54 Vraag de toestemming van milieubeschermingsinstanties alvorens af te voeren naar rioolwaterzuiveringsinstallatiesS 55 Met de best beschikbare technieken behandelen alvorens in het riool of aquatisch milieu te lozenS 56 Niet in het riool of milieu lozen, naar een erkend afvalinzamelpunt brengenS 57 Neem passende maatregelen om verspreiding in het milieu te voorkomenS 58 Als gevaarlijk afval afvoerenS 59 Raadpleeg fabrikant / leverancier voor informatie over terugwinning / recyclingS 60 Deze stof en/of de verpakking als gevaarlijk afval afvoerenS 61 Voorkom lozing in het milieu. Vraag om speciale instructies/veiligheidskaartS 62 Bij inslikken niet het braken opwekken; direct een arts raadplegen en de verpakking of het etiket tonenS 63 Bij een ongeval door inademing: slachtoffer in de frisse lucht brengen en laten rustenS 64 Bij inslikken, mond met water spoelen (alleen als de persoon bij bewustzijn is)Gecombineerde S-zinnen S-nummersVeiligheids-aanbevelingS 1/2 Achter slot en buiten bereik van kinderen bewarenS 3/9 Op een koele en goed geventileerde plaats bewarenS 3/7/9 Gesloten verpakking op een koele en goed geventileerde plaats bewarenS 7/9 Gesloten verpakking op een goed geventileerde plaats bewarenS 7/8S 7/8 Droog houden en in een goed gesloten verpakking bewarenS 20/21 Niet eten, drinken of roken tijdens gebruikS 24/25 Aanraking met de ogen en de huid vermijdenS 36/37 Draag geschikte handschoenen en beschermende kledingS 36/39 Draag geschikte beschermende kleding en een beschermingsmiddel voor de ogen/voor het gezichtS 37/39 Draag geschikte handschoenen en een beschemingsmiddel voor de ogen/voor het gezichtS 36/37/39 Draag geschikte beschermende kleding, handschoenen en een beschermingsmiddel voor de ogen/voor het gezichtS 3/14 Bewaren op een koele plaats verwijderd van .... (stoffen, waarmee contact vermeden dient te worden, aan te geven door de fabrikant)S 3/9/14 Bewaren op een koele, goed geventileerde plaats verwijderd van .... (stoffen, waarmee contact vermeden dient te worden, aan te geven door de fabrikant)S 3/9/14/49 Uitsluitend in de oorspronkelijke verpakking bewaren op een koele goed geventileerde plaats verwijderd van .... (stoffen, waarmee contact vermeden dient te worden, aan te geven door de fabrikant)S 47/49 Uitsluitend in de oorspronkelijke verpakking bewaren bij een temperatuur beneden .... C (aan te geven door de fabrikant)